Jak bezpiecznie odkleić zdjęcia ze starego albumu

Przeglądasz album dziadka i chcesz wyjąć to jedno zdjęcie, na którym jest jeszcze chłopcem, żeby oprawić je w ramkę albo zrobić odbitkę. Ciągniesz delikatnie za róg i od razu czujesz opór. Tu się zatrzymaj. Dzięki kilku prostym narzędziom, a przede wszystkim cierpliwości, wiele zdjęć odkleisz w całości, ale ciągnięcie nigdy nie jest dobrym sposobem.

Najpierw zrób zdjęcie strony

Zanim cokolwiek odkleisz, zeskanuj albo sfotografuj całą stronę. Później będziesz dokładnie wiedzieć, jak wszystko było ułożone, które zdjęcia były razem i co przy nich napisano. A jeśli coś pójdzie nie tak, będziesz mieć przynajmniej dobry obraz zdjęcia w takim stanie, w jakim było.

Zapisz też, co jest na stronie wokół zdjęcia. Imię albo rok wpisane białą kredką na czarnym kartonie należą do tego zdjęcia, a tę informację tracisz, gdy tylko zdjęcie leży luzem na stole.

Czy w ogóle trzeba je odklejać?

Szczera odpowiedź brzmi: często nie. Album to coś więcej niż zbiór zdjęć. Kolejność, podpisy i wybory osoby, która go stworzyła, też opowiadają historię. Dlatego muzea i archiwa zwykle zostawiają stare albumy i scrapbooki w całości i pracują na kopiach.

Jeśli chcesz powiększyć zdjęcie, udostępnić je albo wykorzystać w nowym scrapbooku, dobry skan prawie zawsze wystarczy. Możesz go wydrukować i używać, ile razy chcesz, a oryginał zostaje bezpiecznie na swoim miejscu.

Są jednak dobre powody, żeby mimo wszystko je odkleić:

• Album się rozpada, a strony są coraz bardziej kruche.
• Zdjęcia są w albumie samoprzylepnym i zaczynają się przebarwiać.
• Na odwrocie może być coś, co chcesz przeczytać.
• Zdjęcie jest przekrzywione albo w połowie odklejone i przy każdym przewróceniu strony niszczy się bardziej.

Jeśli masz wątpliwości, zostaw je. To, czego nie odkleisz dziś, zawsze możesz odkleić później.

Nić dentystyczna, szpatułka i cierpliwość

Do zdjęć przyklejonych klejem, taśmą albo starymi narożnikami do papieru lub kartonu potrzebujesz niewiele:

• Niewoskowanej, płaskiej nici dentystycznej.
• Cienkiej, gładkiej szpatułki. Idealna jest mikroszpatułka, jakiej używają konserwatorzy; sprawdzi się też płaska kostka introligatorska albo cienki nóż malarski. Żadnego ostrego noża.
• Czystych, suchych rąk. Dotykaj obrazu jak najmniej, bo tłuszcz i wilgoć z palców zostawiają ślady.

Zacznij od rogu, w którym zdjęcie już trochę odstaje. Wsuń za nie nić, trzymaj ją napiętą z obu stron i delikatnym ruchem piłowania przesuwaj dalej pod zdjęciem. Pracuj małymi odcinkami i nie podnoś zdjęcia; niech nić zrobi swoje.

Jeśli to nie działa, wsuń szpatułkę bardzo płasko pod krawędź i posuwaj się milimetr po milimetrze. Jeśli czujesz, że zdjęcie się wygina albo papier z odwrotu odchodzi razem z klejem, spróbuj w innym miejscu albo przestań.

Nie spiesz się. Zdjęcie, które po dziesięciu minutach wciąż trzyma, jutro też będzie trzymać. Spokojna praca zapobiega większości uszkodzeń.

Zdjęcia pod folią

Najtrudniejsze są albumy samoprzylepne z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, nazywane też albumami magnetycznymi. Zdjęcia leżą w nich na kartonie z paskami kleju, przykryte arkuszem folii. Po latach ten klej często żółknie i twardnieje albo przeciwnie, robi się lepki, a folia może przywrzeć do zdjęcia.

Tak się do tego zabierz:

1. Powoli odciągaj arkusz folii, od grzbietu w stronę zewnętrznej krawędzi. Jeśli idzie ciężko albo folia przykleja się do zdjęcia, zatrzymaj się przy tym zdjęciu.
2. Spróbuj przeciągnąć nić pod zdjęciem, od jednego rogu na drugą stronę.
3. Jeśli klej nie puszcza, możesz bardzo krótko i ostrożnie podgrzać karton od spodu suszarką ustawioną na najniższy poziom. Letni klej czasem łatwiej puszcza. Trzymaj suszarkę w pewnej odległości, nie podgrzewaj przedniej strony zdjęcia, a jeśli masz wątpliwości, lepiej pomiń ten krok.
4. Nie używaj rozpuszczalników na samym zdjęciu. Istnieją środki do usuwania kleju przeznaczone do prac hobbystycznych, ale są robione z myślą o papierze i mogą uszkodzić warstwę obrazu na zdjęciu. Nigdy nie testuj ich na zdjęciu, które jest dla ciebie cenne.

Jeśli zdjęcie trzyma się na amen, rozsądniej będzie je zostawić. Zeskanuj stronę bez folii, jeśli ta już odeszła, albo z folią, jeśli inaczej się nie da. Potem wyjmij stronę z albumu i przechowuj ją płasko i osobno. Lepszy dobry skan przyklejonego zdjęcia niż rozdarte zdjęcie.

Stare wycinki z gazet

Wycinki są delikatniejsze niż zdjęcia. Papier gazetowy zawiera dużo ligniny, substancji z drewna, przez co robi się kwaśny, żółty i kruchy. Czasem łamie się już przy podnoszeniu. Do tego może przebarwiać to, co leży obok, więc na zdjęciach, które latami do niego przylegały, widać brązowe plamy.

Dlatego przy wycinkach tym bardziej obowiązuje zasada: lepiej je zostaw i zrób skan albo kopię. Jeśli chcesz zachować treść, kopia na papierze bezkwasowym często przetrwa dłużej niż oryginał.

Jeśli wycinek naprawdę musi zostać odklejony, na przykład dlatego, że przebarwia zdjęcie, pracuj szpatułką, nigdy nicią, bo ta przetnie cienki papier. Podtrzymuj wycinek arkuszem papieru, kiedy go odklejasz, i od razu połóż go płasko w teczce. Od tej pory nie przechowuj wycinków bezpośrednio przy zdjęciach.

Kiedy przestać?

Przerwij od razu, jeśli zauważysz którąś z tych rzeczy:

• Papier z odwrotu zdjęcia zostaje na stronie.
• Zdjęcie zaczyna się zwijać albo załamywać.
• Odpryskują płatki warstwy obrazu.
• Sama strona się rwie albo kruszy.
• Zaczynasz się irytować albo spieszyć.

To ostatnie to nie żart. Najwięcej szkód powstaje na samym końcu, kiedy już prawie kończysz i jednak lekko pociągasz.

Jeśli chodzi o zdjęcie naprawdę niezastąpione, album o dużej wartości historycznej albo zdjęcia zniszczone przez wodę, poproś o radę konserwatora papieru i fotografii. Ma narzędzia i wiedzę, z którymi w domu nie da się konkurować, i potrafi też ocenić, czy odklejanie w ogóle ma sens.

Gdy zdjęcie jednak się rozedrze

Zdarza się to nawet najostrożniejszym scrapbookerkom i scrapbookerom. Nie panikuj i nie zaczynaj kleić.

• Nie używaj taśmy klejącej, także tej rzekomo niewidocznej. Żółknie, zostawia klej i przy zdejmowaniu może zerwać warstwę obrazu.
• Nie laminuj zdjęcia.
• Zbierz wszystkie kawałki razem, obrazem do góry, w bezkwasowej papierowej kopercie albo koszulce z polipropylenu, polietylenu lub poliestru.
• Jak najszybciej zeskanuj kawałki, ułożone obok siebie i jak najdokładniej do siebie dopasowane. W programie do obróbki zdjęć często da się potem sprawić, że rozdarcie będzie prawie niewidoczne.

Naprawiony skan wydrukuj do albumu albo do ramki. Rozdarty oryginał przechowuj płasko i osobno. Konserwator może go później profesjonalnie naprawić, jeśli zechcesz.

Co potem

Odklejone zdjęcia przechowuj płasko, w bezkwasowych kopertach albo koszulkach z polipropylenu, polietylenu lub poliestru, i zapisz, z jakiego albumu i z której strony pochodzą. Jeśli chcesz je znów umieścić w albumie, użyj narożników do zdjęć zamiast kleju. Wtedy nikt już nigdy nie będzie musiał odklejać ich nicią dentystyczną.