Ιστορία και νόημα

Scrapbooking σημαίνει να κρατάς αναμνήσεις σε ένα άλμπουμ, βάζοντας φωτογραφίες, χαρτάκια και κείμενο μαζί σε μια διακοσμημένη σελίδα. Η διαφορά από ένα απλό άλμπουμ φωτογραφιών είναι η ιστορία: γράφεις δίπλα τι συνέβη, ποιος ήταν εκεί και γιατί είχε σημασία.

Σε μια σελίδα, που τη λένε και layout, συνήθως συνδυάζεις:

• μία ή περισσότερες φωτογραφίες
• χαρτί για φόντο και διακοσμητικά (embellishments)
• έναν τίτλο και journaling, δηλαδή το κείμενο δίπλα στις φωτογραφίες
• μερικές φορές πραγματικά ενθύμια, όπως ένα εισιτήριο ή μια απόδειξη

Μπορείς να το κάνεις σε χαρτί, ψηφιακά στον υπολογιστή ή με έναν συνδυασμό των δύο. Δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος.

Διάβασε επίσης: Τι είναι το scrapbooking και ποια μορφή σού ταιριάζει

Το scrapbooking δεν είναι εφεύρεση της εποχής μας: εδώ και αιώνες οι άνθρωποι κολλούν και γράφουν αναμνήσεις σε άγραφα βιβλία. Στην Αναγέννηση οι λόγιοι κρατούσαν σημειωματάρια με αποφθέγματα και ενδιαφέρουσες πληροφορίες, και οι φοιτητές ζητούσαν από φίλους να γράψουν κάτι σε ένα album amicorum.

Τον 19ο αιώνα το λεύκωμα με αποκόμματα έγινε πραγματικά δημοφιλές. Εμφανίστηκαν φθηνά έντυπα, όπως εφημερίδες και χρωματιστές εικόνες, που κόβονταν και κολλιούνταν μαζί με γράμματα, ποιήματα και αργότερα φωτογραφίες.

Το χόμπι όπως το ξέρουμε σήμερα, με χαρτί χωρίς οξέα, ειδικά άλμπουμ και δικά του καταστήματα, γεννήθηκε τη δεκαετία του 1980 στις Ηνωμένες Πολιτείες και μετά πέρασε στην Ευρώπη.

Διάβασε επίσης: Η ιστορία του scrapbook, από τα γυαλιστερά χαρτάκια στο journal

Το scrapbooking χαλαρώνει επειδή απασχολείς τα χέρια σου και κρατάς όλη την προσοχή σου σε ένα πράγμα. Το κόψιμο, το τακτοποίημα και το κόλλημα μπορούν να λειτουργήσουν σαν μια μορφή διαλογισμού: πολλοί αγχώνονται λιγότερο και ζουν περισσότερο τη στιγμή.

Επίσης, επηρεάζει τη διάθεσή σου:

• ξαναθυμάσαι όμορφες στιγμές, και αυτό συχνά σε ζεσταίνει
• ολοκληρώνεις κάτι που μπορείς να κρατήσεις στα χέρια σου, και αυτό σε κάνει να νιώθεις καλά
• το να γράφεις για όσα έζησες μπορεί να σε βοηθήσει να τα βάλεις σε μια σειρά μέσα σου

Πολλοί scrappers βλέπουν ότι λειτουργεί κυρίως όταν δεν κυνηγάς την τελειότητα. Μόλις μια σελίδα γίνει υποχρέωση, η ηρεμία χάνεται.

Διάβασε επίσης: Γιατί το scrapbooking μπορεί να σου φέρει ηρεμία και ικανοποίηση

Ναι, τώρα περισσότερο από ποτέ. Τις χιλιάδες φωτογραφίες στο κινητό σου σπάνια τις ξαναβλέπεις, ενώ ένα άλμπουμ μένει πάνω στο τραπέζι και ανοίγει από μόνο του.

Ένα χάρτινο βιβλίο έχει μερικά πράγματα που λείπουν από μια οθόνη:

• μπορείς να το κρατήσεις, να το ξεφυλλίσεις και να το δείτε μαζί
• φυλάς μέσα του πραγματικά αντικείμενα, όπως ένα εισιτήριο εισόδου ή ένα σημείωμα με τον γραφικό χαρακτήρα κάποιου
• δεν εξαρτάται από μια εφαρμογή, έναν λογαριασμό ή μια μορφή αρχείου που ίσως σε είκοσι χρόνια να μη δουλεύει πια

Το ψηφιακό και το χάρτινο δεν αποκλείουν το ένα το άλλο. Πολλοί scrappers διαλέγουν πρώτα ψηφιακά τις καλύτερες φωτογραφίες τους και τυπώνουν μόνο αυτές για το άλμπουμ.

Διάβασε επίσης: Scrapbook, φωτοβιβλίο ή άλμπουμ: τι σου ταιριάζει

Οι πιο γνωστοί πρόγονοι είναι το commonplace book, το album amicorum και το λεύκωμα με στιχάκια.

• Commonplace book: ένα σημειωματάριο όπου μάζευες αποφθέγματα, ποιήματα, συνταγές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες, οργανωμένα ανά θέμα.
• Album amicorum (στα γερμανικά Stammbuch): ένα βιβλίο φίλων από τον 16ο αιώνα, κυρίως φοιτητών, όπου φίλοι και δάσκαλοι έγραφαν ένα ρητό, το όνομά τους και μερικές φορές ένα σχέδιο ή ένα οικόσημο.
• Λεύκωμα με στιχάκια: η μεταγενέστερη, πιο οικιακή εκδοχή του, με στιχάκια και γυαλιστερές εικονίτσες.

Επιπλέον, τον 19ο αιώνα οι άνθρωποι κολλούσαν αποκόμματα και εικόνες σε λευκώματα. Από όλες αυτές τις συνήθειες γεννήθηκε το scrapbook: ένα βιβλίο όπου ενώνεις κείμενο, εικόνα και αναμνήσεις.

Διάβασε επίσης: Από το commonplace book στο poesiealbum: πρόγονοι του scrapbook

Ναι, για πολλούς ανθρώπους μπορεί να βοηθήσει, αν και δεν λειτουργεί για όλους. Φτιάχνοντας ένα άλμπουμ για κάποιον που έχασες, βρίσκεις χρόνο να σταθείς σε αυτόν τον άνθρωπο, και η λύπη παίρνει μια μορφή με την οποία μπορείς να κάνεις κάτι.

Οι scrappers λένε συχνά ότι νιώθουν σαν να επισκέπτονται για λίγο τον άλλον. Το αποτέλεσμα είναι επίσης κάτι που μπορείς να μοιραστείς με την οικογένεια, για παράδειγμα μετά από μια κηδεία.

Μερικές συμβουλές:

• ξεκίνα με κάτι μικρό, με λίγες φωτογραφίες που αγαπάς
• γράψε τις αναμνήσεις όσο είναι ακόμα φρέσκιες
• άφησε έξω χωρίς δεύτερη σκέψη τις θολές ή διπλές φωτογραφίες
• κάνε διάλειμμα όταν γίνεται πολύ βαρύ

Αν η λύπη συνεχίζει να σε κατακλύζει, ζήτα στήριξη και από κάποιον άλλον. Ένα άλμπουμ δεν αντικαθιστά τη βοήθεια.

Διάβασε επίσης: Scrapbooking στο πένθος και την απώλεια

Μερικές φορές χρησιμοποιείται ως βοήθημα, αλλά το scrapbooking από μόνο του δεν είναι θεραπεία. Τα στοιχεία του, όμως, η δημιουργική δουλειά, η αναπόληση και η γραφή, χρησιμοποιούνται στη συμβουλευτική υποστήριξη.

Μερικά παραδείγματα:

• σε ηλικιωμένους και σε ανθρώπους με άνοια, οι φωτογραφίες και τα άλμπουμ βοηθούν να ανακαλέσουν αναμνήσεις και να ξεκινήσουν συζητήσεις
• στη στήριξη για το πένθος, ένα βιβλίο αναμνήσεων βοηθά να βρει η απώλεια μια θέση μέσα σου
• το να γράφεις για όσα έζησες μπορεί να μειώσει το στρες και να σε βοηθήσει να βάλεις σε τάξη όσα νιώθεις

Για σένα μπορεί απλώς να είναι ένα χόμπι που σε χαλαρώνει. Αν σε ταλαιπωρούν θλίψη, άγχος ή τραύμα, είναι ένα ωραίο συμπλήρωμα στη βοήθεια ενός επαγγελματία, αλλά όχι υποκατάστατό της.

Διάβασε επίσης: Γιατί το scrapbooking μπορεί να σου φέρει ηρεμία και ικανοποίηση

Το κολάζ ως μορφή τέχνης αποδίδεται συνήθως στον Georges Braque και τον Pablo Picasso, που γύρω στο 1912 άρχισαν να κολλούν χαρτί και άλλα υλικά στα κυβιστικά τους έργα. Ο Braque κόλλησε ταπετσαρία με σχέδιο ξύλου σε ένα σχέδιο, ενώ ο Picasso ενσωμάτωσε ένα κομμάτι μουσαμά τραπεζιού σε μια νεκρή φύση.

Όμως το κόλλημα με χαρτί είναι πολύ παλαιότερο. Στην Ιαπωνία οι καλλιγράφοι κολλούσαν ήδη αιώνες νωρίτερα κομματάκια χαρτί στο φόντο των ποιημάτων τους, και τον 18ο αιώνα η Αγγλίδα Mary Delany έφτιαξε εκατοντάδες λουλούδια από μικροσκοπικά κομματάκια χαρτί.

Η λέξη κολάζ προέρχεται από το γαλλικό coller, που σημαίνει κολλάω. Μετά τους κυβιστές, τη συνέχισαν μεταξύ άλλων οι νταντά, με φωτομοντάζ από κομμένες φωτογραφίες.

Διάβασε επίσης: Πώς γεννήθηκε το κολάζ: από τον Πικάσο και τον Μπρακ στη Χάνα Χεχ

Ο Mark Twain έβρισκε το κόλλημα τόσο μπελά, που επινόησε ο ίδιος ένα λεύκωμα αποκομμάτων, για το οποίο πήρε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1873. Οι σελίδες είχαν ήδη ένα λεπτό στρώμα ξερής κόλλας. Αρκούσε να το βρέξεις για να κολλήσεις ένα απόκομμα, περίπου όπως με ένα γραμματόσημο.

Το λεύκωμα πουλήθηκε σε διάφορες εκδοχές και ήταν μία από τις πιο επιτυχημένες επιχειρηματικές του ιδέες. Δείχνει πόσο συνηθισμένο ήταν τον 19ο αιώνα να φυλάει κανείς αποκόμματα εφημερίδων και εικόνες.

Για όσους κάνουν scrapbooking σήμερα, είναι κυρίως μια ωραία λεπτομέρεια. Η κόλλα της εποχής δεν ήταν χωρίς οξέα, γι' αυτό τέτοια παλιά λευκώματα αποχρωματίζονται και συχνά γίνονται εύθραυστα.

Διάβασε επίσης: Η ιστορία του scrapbook, από τα γυαλιστερά χαρτάκια στο journal

Επειδή για πρώτη φορά υπήρχαν πολλά όμορφα και φθηνά έντυπα για να φυλάξεις. Χάρη σε μια νέα τεχνική εκτύπωσης, τη χρωμολιθογραφία, κυκλοφόρησαν πολύχρωμες εικόνες, κάρτες και διαφημιστικές εικονίτσες, που κόβονταν και κολλιούνταν μαζικά.

Επίσης, όλο και περισσότεροι άνθρωποι ήξεραν να διαβάζουν, και οι εφημερίδες και τα περιοδικά έγιναν προσιτά. Ό,τι έβρισκες όμορφο ή σημαντικό, το έκοβες: ποιήματα, άρθρα, συνταγές.

Λευκώματα κρατούσαν κυρίως γυναίκες, σαν ένα είδος εικονογραφημένου ημερολογίου. Οι φίλες αντάλλασσαν εικόνες και έδειχναν η μία στην άλλη τα άλμπουμ τους. Οι γυαλιστερές εικονίτσες που αργότερα κατέληξαν στα λευκώματα με στιχάκια προέρχονται από αυτή την παράδοση. Όταν εμφανίστηκε η φωτογραφία, οι φωτογραφίες σιγά σιγά μπήκαν κι αυτές στις σελίδες.

Διάβασε επίσης: Η ιστορία του scrapbook, από τα γυαλιστερά χαρτάκια στο journal

Αυτό έγινε τη δεκαετία του 1980 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυξήθηκε το ενδιαφέρον για τη γενεαλογική έρευνα και την οικογενειακή ιστορία, και ταυτόχρονα μεγάλωσε η συνειδητοποίηση ότι οι φωτογραφίες στα συνηθισμένα άλμπουμ ξεθώριαζαν και χαλούσαν.

Εταιρείες άρχισαν να πουλούν άλμπουμ και χαρτί ασφαλή για τις φωτογραφίες, μαζί με οδηγίες για το πώς φτιάχνεις μια όμορφη σελίδα. Εμφανίστηκαν εργαστήρια, καταστήματα scrapbooking, περιοδικά και συναντήσεις όπου οι άνθρωποι δούλευαν μαζί τα άλμπουμ τους.

Από τη δεκαετία του 1990 το χόμπι εξαπλώθηκε στην Ευρώπη, και στην Ολλανδία και το Βέλγιο. Αργότερα προστέθηκαν το ψηφιακό scrapbooking, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και νέες μορφές, όπως τα junk journals.

Διάβασε επίσης: Η ιστορία του scrapbook, από τα γυαλιστερά χαρτάκια στο journal

Όχι, αλλά έχει αλλάξει. Η εποχή της ακμής, με μεγάλα καταστήματα scrapbooking σε κάθε πόλη, πέρασε, ενώ ταυτόχρονα έχουν προστεθεί νέες μορφές: junk journals, pocket scrapbooking, ταξιδιωτικά ημερολόγια και ψηφιακό ή υβριδικό scrapbooking.

Αυτό που μένει είναι η ανάγκη να κρατάμε τις αναμνήσεις σε κάτι που μπορούμε να ξεφυλλίσουμε. Ακριβώς επειδή οι φωτογραφίες βρίσκονται πλέον κυρίως στα κινητά, πολλοί ανακαλύπτουν ξανά το κόλλημα.

Και για τον καθένα ξεχωριστά πηγαίνει κατά κύματα. Πολλοί scrappers έχουν περιόδους που δεν κάνουν τίποτα για χρόνια και μετά ξαναξεκινούν, συχνά με διαφορετικό στυλ ή σε μικρότερο μέγεθος από πριν. Είναι μέρος της διαδικασίας.

Αυτό το αποφασίζεις εσύ, και οι περισσότεροι scrappers κάνουν λίγο κι από τα δύο. Μια μεγάλη ομάδα είναι κυρίως memory keepers: οι φωτογραφίες και η ιστορία έρχονται πρώτες, και η διακόσμηση απλώς βοηθά να αναδειχθούν.

Άλλοι κάνουν scrapbooking κυρίως για τη χαρά της δημιουργίας. Δουλεύουν με χρώματα, σφραγίδες και στρώσεις, και μερικές φορές δεν χρησιμοποιούν καν δικές τους φωτογραφίες. Αυτό είναι πολύ κοντά στο art journaling.

Μια χρήσιμη ερώτηση για σένα: θέλω να το καταλαβαίνει κάποιος σε τριάντα χρόνια; Τότε τα ονόματα, οι ημερομηνίες και μερικές προτάσεις κείμενο μετράνε περισσότερο από άλλη μία στρώση διακόσμησης. Αν σε ενδιαφέρει η χαρά του σήμερα, μπορεί κάλλιστα να είναι καθαρά δημιουργικό.

Διάβασε επίσης: Art journaling: πώς να ξεκινήσεις

Όχι, ανέκαθεν ήταν και μια ευχάριστη παρέα. Ήδη από τον 19ο αιώνα οι φίλες έδειχναν η μία στην άλλη τα λευκώματά τους και αντάλλασσαν εικόνες.

Σήμερα μπορείτε να κάνετε scrapbooking μαζί με διάφορους τρόπους:

• σε ένα crop: ένα απόγευμα, βράδυ ή Σαββατοκύριακο όπου scrappers δουλεύουν μαζί σελίδες, ο καθένας με τα δικά του υλικά
• στο σπίτι με μερικές φίλες, ή με τα παιδιά ή τα εγγόνια σου
• σε έναν σύλλογο ή ένα εργαστήριο
• online, μοιράζοντας τη δουλειά σου και παίρνοντας μέρος σε προκλήσεις

Η δουλειά με άλλους φέρνει συχνά νέες ιδέες, και ολοκληρώνεις περισσότερα απ' ό,τι μόνος σου. Για ένα άλμπουμ για την οικογένειά σου, βοηθά επίσης που οι άλλοι μπορούν να συμπληρώσουν ονόματα και ιστορίες.

Διάβασε επίσης: Scrapbooking παρέα: crops και απογεύματα scrapbooking

Ένα commonplace book είναι ένα σημειωματάριο όπου μαζεύεις ό,τι βρίσκεις αξιόλογο: αποφθέγματα, ποιήματα, ρητά, συνταγές, γράμματα και ενδιαφέρουσες πληροφορίες. Ήταν δημοφιλές κυρίως από την Αναγέννηση και μετά, σε λόγιους, φοιτητές και συγγραφείς.

Η διαφορά από ένα ημερολόγιο: το ημερολόγιο ακολουθεί τις μέρες και μιλά για όσα νιώθεις, ενώ ένα commonplace book είναι οργανωμένο ανά θέμα και φτιαγμένο για να βρίσκεις τα πράγματα αργότερα. Συχνά είχε λέξεις-κλειδιά και ευρετήριο.

Θεωρείται ένας από τους προγόνους του scrapbook και του σύγχρονου journal. Όποιος σήμερα κρατά ένα τετράδιο με αγαπημένα αποφθέγματα ή ένα bullet journal με λίστες συλλογής, στην ουσία κάνει το ίδιο.

Διάβασε επίσης: Από το commonplace book στο poesiealbum: πρόγονοι του scrapbook

Δεν υπάρχει καθιερωμένη ολλανδική λέξη· οι περισσότεροι λένε απλώς scrapbooken ή scrappen. Η παλαιότερη λέξη plakboek είναι η πιο κοντινή, αλλά σε κάνει να σκεφτείς μάλλον ένα τετράδιο με αποκόμματα εφημερίδων ή εικόνες.

Η λέξη scrapbook προέρχεται από το αγγλικό scrap, ένα κομματάκι ή απομεινάρι, και book. Κυριολεκτικά, λοιπόν, είναι ένα βιβλίο με αποκόμματα.

Και σε άλλες γλώσσες η αγγλική λέξη έχει υιοθετηθεί. Ειδικοί όροι όπως layout, journaling και embellishments χρησιμοποιούνται συνήθως και στα ολλανδικά στα αγγλικά.

Διάβασε επίσης: Όροι του scrapbooking με απλά λόγια, από brads ως vellum

Η διαφορά βρίσκεται στο υλικό και στο βάθος.

• Papier collé: ένα έργο φτιαγμένο μόνο με κολλημένο χαρτί. Ο όρος προέρχεται από τη δουλειά του Braque και του Picasso γύρω στο 1912.
• Κολάζ: η ευρύτερη έννοια, με χαρτί αλλά και άλλα υλικά, όπως ύφασμα, φωτογραφίες, χρώματα ή σχέδια. Συνήθως παραμένει επίπεδο.
• Assemblage: η τρισδιάστατη εκδοχή, όπου ενώνονται πραγματικά αντικείμενα, όπως κουμπιά, ξύλο ή μέταλλο.

Σε ένα scrapbook ή journal θα συναντήσεις και τα τρία. Μια σελίδα μόνο με στρώσεις χαρτιού είναι papier collé, με φωτογραφίες και ύφασμα είναι κολάζ, και μόλις κολλήσεις χοντρά αντικείμενα, πηγαίνεις προς το assemblage.

Διάβασε επίσης: Πώς γεννήθηκε το κολάζ: από τον Πικάσο και τον Μπρακ στη Χάνα Χεχ

Όχι. Αυτή η εικόνα προέρχεται κυρίως από τη βιομηχανία που από τη δεκαετία του 1980 πουλά άλμπουμ, χαρτί και διακοσμητικά, αλλά στην ουσία χρειάζεσαι μόνο φωτογραφίες, χαρτί, κόλλα, ένα ψαλίδι και ένα στυλό.

Παλιά οι άνθρωποι κολλούσαν απλώς ό,τι είχαν: αποκόμματα εφημερίδων, κάρτες, εικόνες και γράμματα. Αυτό δουλεύει ακόμα. Ένα junk journal μάλιστα βασίζεται ολόκληρο σε πράγματα που αλλιώς θα πετούσες.

Πολλοί έμπειροι scrappers προειδοποιούν για την πίεση να τα κάνεις «σωστά» με τα πιο καινούργια υλικά. Αυτό που μετράει είναι η δική σου ιστορία, όχι η συλλογή. Καλό είναι πάντως να χρησιμοποιείς για τις φωτογραφίες χαρτί χωρίς οξέα και κόλλα ασφαλή για φωτογραφίες, ώστε το άλμπουμ σου να κρατήσει πολύ.

Διάβασε επίσης: Scrapbooking με μικρό budget

Συχνά ναι, ακόμα κι αν φαίνονται ακατάστατα. Ένα παλιό λεύκωμα δείχνει τι θεωρούσε κάποιος σημαντικό, ποιες εικόνες ήταν στη μόδα και πώς ήταν η καθημερινή ζωή. Αυτά σπάνια είναι γραμμένα κάπου αλλού με τον ίδιο τρόπο.

Παρ' όλα αυτά, πολλά άλμπουμ χάνονται, επειδή δεν υπάρχει κανείς που να τα θέλει ή επειδή είναι άβολα μεγάλα και εύθραυστα.

Τι μπορείς να κάνεις:

• κράτησε το άλμπουμ ακέραιο και μη βγάζεις τίποτα από μέσα
• φύλαξέ το σε σκοτεινό και ξηρό μέρος, όχι στη σοφίτα ή στο υπόγειο
• σκάναρε ή φωτογράφισε τις σελίδες, ώστε η οικογένεια να μπορεί να το δει χωρίς να το χαλάσει
• γράψε ό,τι ξέρεις για το ποιος το έφτιαξε

Ένα τοπικό αρχείο ή ένας φορέας πολιτιστικής κληρονομιάς μερικές φορές ενδιαφέρεται.

Διάβασε επίσης: Πώς να φτιάξεις οικογενειακό άλμπουμ με παλιές φωτογραφίες

Μια συχνή εξήγηση είναι ότι το να φυλάς πράγματα σου δίνει ένα στήριγμα. Σε περιόδους πολέμου, αρρώστιας ή φόβου, οι άνθρωποι κρατούν πιο συχνά ημερολόγια και λευκώματα, γιατί έτσι βάζουν σε τάξη κάτι, ενώ τα υπόλοιπα είναι έξω από τον έλεγχό τους.

Το scrapbooking βοηθά σε αυτό με μερικούς τρόπους:

• στρέφεις την προσοχή σου σε κάτι μικρό και διαχειρίσιμο
• κοιτάς τι ήταν καλό και τι έμεινε
• καταγράφεις όσα συμβαίνουν, και για αργότερα

Δεν είναι κανόνας, αλλά ίσως το αναγνωρίζεις στον εαυτό σου: σε μια φορτωμένη ή δύσκολη περίοδο, μια ώρα κόψιμο και κόλλημα μπορεί να σου δώσει πολλή ηρεμία. Δεν χρειάζεται να βγει κάτι όμορφο, μετράει η ίδια η δημιουργία.

Διάβασε επίσης: Γιατί το scrapbooking μπορεί να σου φέρει ηρεμία και ικανοποίηση