Narzędzia i maszyny

Wykrojnikiem i metalowymi wykrojnikami (matrycami) wycinasz z papieru i kartonu kształty, litery i delikatne brzegi. Folderami do embossingu wytłaczasz w nim wzór. Kładziesz matrycę z papierem między dwiema plastikowymi płytami i przekręcasz ten stosik przez maszynę. Resztę robi nacisk.

Scraperki i scraperzy używają go między innymi do:

• tytułów i pojedynczych liter
• etykiet, tagów i ramek
• kwiatów i warstw do embellishments
• brzegów i teł z wytłoczonym wzorem

Zaleta jest taka, że każdy kształt wychodzi równy i dokładnie taki sam, nawet jeśli potrzebujesz ich dziesięć. Są maszyny ręczne z korbką i elektryczne, które same wciągają papier. Te drugie oszczędzają przede wszystkim twoje ramię.

Przeczytaj też: Wycinarka do papieru: wykrojniki i folder do embossingu

Dla większości scraperów najlepszym startem jest ploter o szerokości cięcia około 30 cm (12 cali), bo zmieści się w nim cały arkusz do scrapbookingu. Znane marki to Cricut, Silhouette i Brother. Zwróć uwagę przede wszystkim na:

• oprogramowanie: wypróbuj darmową wersję, zanim kupisz
• stałe koszty: subskrypcje, płatne ulepszenia, ostrza i maty
• to, co chcesz ciąć: papier potnie każdy ploter, do tkanin i grubych materiałów potrzebujesz mocniejszego modelu albo specjalnego ostrza
• czy chcesz korzystać z komputera: Brother ScanNCut działa też samodzielnie i ma skaner

Małe plotery są tańsze, ale do stron scrapbooka szybko okazują się za wąskie. Sprawdź też, czy możesz pracować tylko z pojedynczymi, drogimi grafikami, czy także z własnymi projektami.

Przeczytaj też: Jaki ploter tnący wybrać: Cricut, Silhouette czy Brother

Wykrojnik wycina tylko kształty matryc, które masz. Ploter tnący wycina każdy kształt, który zaprojektujesz na ekranie albo pobierzesz. Pracuje małym ostrzem, które podąża za liniami, trochę jak drukarka, tylko że tnie.

• Wykrojnik: tańszy na start, a modele ręczne nie potrzebują prądu ani komputera. Szybki, gdy często chcesz ten sam kształt. Za to na każdy kształt kupujesz osobną matrycę. Można nim też wytłaczać.
• Ploter tnący: droższy, a nauka oprogramowania zajmuje trochę czasu. W zamian możesz ciąć nieskończenie wiele kształtów i liter w każdym rozmiarze. Często umie też rysować, bigować oraz drukować i ciąć.

Wielu scraperów zaczyna od jednego z nich, a drugie dokupuje później.

Przeczytaj też: Jaki ploter tnący wybrać: Cricut, Silhouette czy Brother

Nie, do cięcia własnych projektów nie potrzebujesz subskrypcji. Oprogramowanie znanych marek ma darmową wersję, w której możesz projektować, używać własnych fontów i ciąć pliki.

Subskrypcja daje przede wszystkim dostęp do dużej biblioteki gotowych grafik, projektów i fontów marki. Pojedyncze projekty często można też kupić na sztuki. W niektórych programach płacisz jednorazowo za rozszerzoną wersję, na przykład żeby móc otwierać pliki svg.

Warunki czasem się zmieniają. Dlatego przed zakupem sprawdź, co w danym momencie jest darmowe, a co nie, i czy oprogramowanie wymaga połączenia z internetem.

Przeczytaj też: Jaki ploter tnący wybrać: Cricut, Silhouette czy Brother

Zwykle nacisk jest za słaby, a pomaga dodatkowa cienka warstwa w kanapce. Arkusz kartonu, kilka kartek papieru do drukarki albo cienka metalowa płytka (shim) pod płytą tnącą daje odrobinę większy nacisk. Dokładaj ostrożnie, bo zbyt duży nacisk może uszkodzić maszynę albo płyty.

Poza tym pomaga:

• przepuść kanapkę dwa razy, za drugim razem obróconą o 180 stopni
• połóż matrycę na innym miejscu płyty tnącej, bo głębokie rowki dają mniejszy nacisk
• przyklej matrycę kawałkiem słabo klejącej taśmy, żeby się nie przesuwała
• delikatne elementy dociśnij szpikulcem

Tanie matryce z tępą krawędzią czasem po prostu źle tną. Na to żaden trik naprawdę nie pomoże.

Przeczytaj też: Wycinarka do papieru: wykrojniki i folder do embossingu

Kanapka to stosik z płyt, matrycy i papieru, który przekręcasz przez ręczny wykrojnik, a kolejność zależy od maszyny. Do cięcia wygląda zwykle tak, od dołu do góry:

• platforma albo płyta bazowa, w niektórych maszynach z dodatkową przekładką
• płyta tnąca
• matryca krawędzią tnącą do góry
• twój papier
• druga płyta tnąca

Do embossingu albo do samego odciśnięcia matrycy bez cięcia używasz innych płyt lub gumowej maty. Na platformie albo w instrukcji maszyny znajdziesz, jaki zestaw pasuje do jakiej pracy. Jeśli korbka chodzi bardzo ciężko albo słyszysz trzeszczenie, przestań: twój stos jest za gruby.

Przeczytaj też: Wycinarka do papieru: wykrojniki i folder do embossingu

Z trzema rzeczami zajdziesz daleko: trymerem, ostrymi nożyczkami i nożykiem z matą do cięcia i metalową linijką.

• Trymer: do prostych brzegów i matowania zdjęć. Wybierz taki o długości 30 cm (12 cali) lub większy, żeby zmieścił się cały arkusz do scrapbookingu.
• Nożyczki: duże do papieru i małe z cienkim czubkiem do detali. Nie tnij nimi taśmy ani tkanin.
• Nożyk, mata i linijka: do okienek, wycięć i wszystkiego, do czego trymer nie sięga. Linijka z antypoślizgowym albo korkowym spodem się nie przesuwa.

Kostka do bigowania albo rylec do równych zagięć to dobra czwarta rzecz. Maszyny zawsze możesz dokupić później.

Przeczytaj też: Jak wybrać narzędzia do cięcia: trymer, nożyczki i mata

Dziurkacz, który już nie tnie czysto, często można odświeżyć, dziurkując nim kilka razy aluminium. Złóż folię aluminiową kilka razy na pół i przedziurkuj ją kilkakrotnie. Wielu scraperom lepiej niż folia sprawdza się cienki metal z wyciętej puszki po napoju. Tnij go jednak ostrożnie, bo brzegi są ostre, a puszki różnią się grubością.

Potem przedziurkuj kilka razy papier do pieczenia. Dzięki temu mechanizm znów chodzi płynnie.

Nie spodziewaj się cudów. To pomaga przy lekko stępionym dziurkaczu, a nie przy takim, który jest naprawdę zużyty albo wygięty.

Tak, większość cienkich metalowych matryc działa w niemal każdym ręcznym wykrojniku, niezależnie od marki. Liczy się rozmiar: matryca razem z płytami musi zmieścić się w otworze. W wielu maszynach ten otwór ma około 15 cm (6 cali) szerokości, maszyny A4 są szersze.

Są dwa wyjątki:

• grube matryce z drewnianym albo piankowym spodem (steel rule dies) są wyższe i potrzebują maszyny i płyt, które się do nich nadają
• niektóre małe maszyny przyjmują tylko wąskie matryce i foldery

Jeśli masz wątpliwości, sprawdź w instrukcji maszyny maksymalną szerokość i grubość.

Przeczytaj też: Wycinarka do papieru: wykrojniki i folder do embossingu

Wkładasz papier do foldera, zamykasz go i przekręcasz przez wykrojnik w kanapce przeznaczonej do embossingu. Nacisk wciska wzór w papier, tak że jedna część się unosi, a druga zagłębia.

Żeby wyszło ładniej:

• używaj gładkiego, sztywnego cardstocku, bo cienki papier szybciej się rwie
• jeśli karton pęka, lekko go zwilż spryskiwaczem do roślin
• głębokie foldery 3D często potrzebują własnego zestawu płyt, zajrzyj do instrukcji
• jeśli nałożysz cienko tusz na wnętrze foldera, od razu dostaniesz kolorowy relief

To się nazywa embossing na zimno, bo nie używasz przy nim opalarki ani pudru do embossingu.

Przeczytaj też: Embossing na gorąco i na zimno: jak zrobić wypukłości na stronie

Płyty tnące się wyginają i pokrywają rowkami, bo matryca przy każdym użyciu się w nie wciska. W gruncie rzeczy to materiał eksploatacyjny, ale możesz sprawić, że posłużą dużo dłużej:

• zmieniaj miejsce matrycy: rogi, środek, brzegi
• regularnie odwracaj płyty, żeby wyginały się z powrotem w drugą stronę
• co jakiś czas zamieniaj płytę górną z dolną
• przechowuj je płasko, najlepiej pod stosem książek

Lekko wygięta płyta zwykle dalej normalnie tnie. Gdy cięcie robi się nierówne albo głębokie rowki są dokładnie w miejscu matrycy, czas na nowy zestaw.

Przeczytaj też: Wycinarka do papieru: wykrojniki i folder do embossingu

Tak, prawie każde oprogramowanie do cięcia korzysta z fontów zainstalowanych na komputerze albo tablecie. Pobierz font, rozpakuj plik zip i zainstaluj go. Potem zamknij program do cięcia i uruchom go ponownie, bo inaczej nowy font często nie pojawia się na liście.

Zwróć uwagę na dwie rzeczy:

• jeśli fontu nie ma na liście, poszukaj go też pod inną nazwą, bo czasem po instalacji nazywa się inaczej. Jeśli plik otf nie działa, spróbuj wersji ttf
• darmowe fonty są często tylko do użytku osobistego, więc przeczytaj licencję, jeśli chcesz coś sprzedawać

Do cięcia najlepiej nadają się wyraźne, niezbyt cienkie litery.

Przeczytaj też: Jaki ploter tnący wybrać: Cricut, Silhouette czy Brother

Dobierz lepkość maty do materiału: lekka do cienkiego papieru i kalki, standardowa do cardstocku i winylu, mocna do grubego kartonu, filcu i pianki. Za mocna mata rwie cienki papier przy odklejaniu.

Żeby mata posłużyła dłużej:

• po użyciu zawsze przykrywaj ją z powrotem folią ochronną
• zmiataj kłaczki i ścinki; w przypadku wielu marek matę można ostrożnie umyć letnią wodą z łagodnym mydłem i zostawić do wyschnięcia
• jeśli przestaje kleić, zaklej brzegi taśmą i spryskaj ją cienko klejem w sprayu do wielokrotnego pozycjonowania

Jeśli materiał mimo to się przesuwa, dociśnij go mocno brayerem (gumowym wałkiem), zwłaszcza przy brzegach.

Zacznij od cięcia próbnego: prawie każdy ploter umie wyciąć mały kształt, więc sprawdzasz ustawienia bez marnowania całego arkusza. Jeśli nie przecina do końca, zwiększ nacisk albo głębokość ostrza. Jeśli papier się rwie, zmniejsz nacisk albo prędkość.

Jeśli dalej nie wychodzi, sprawdź:

• ustawienie materiału: wybierz to, co najbliższe twojemu papierowi
• ostrze: tępe albo brudne ciągnie i rwie, więc usuń też kłaczki z oprawki
• matę: za słaba lepkość sprawia, że papier się przesuwa
• projekt: bardzo małe litery i cienkie linie prawie zawsze się łamią

Przy drobnych detalach wybierz grubszy font, powiększ projekt albo tnij wolniej.

Oboma możesz ciąć dużo więcej niż papier i cardstock. Większość ploterów tnie też:

• winyl, folię termotransferową i papier samoprzylepny
• kalkę i cienką folię octanową
• cienką piankę (foam) i filc, zależnie od modelu

Do tkanin, skóry, cienkiego drewna czy grubego kartonu potrzebujesz mocniejszego plotera albo specjalnego ostrza, na przykład ostrza obrotowego do tkanin. W wykrojniku dobrze sprawdzają się papier, karton, filc, korek i cienka pianka. Do tektury (chipboard) i innych grubych materiałów lepiej nadają się matryce z drewnianym spodem niż cienkie metalowe.

Każdy nowy materiał najpierw wypróbuj na skrawku i sprawdź w instrukcji, z czym radzi sobie twoja maszyna.

Prosto tnie się najlepiej ostrym ostrzem, przy metalowej linijce i kilkoma lekkimi pociągnięciami zamiast jednego mocnego. Dociśnij dłoń płasko do środka linijki i trzymaj palce z dala od linii cięcia.

• Trzymaj nożyk pionowo i prowadź go wzdłuż krawędzi linijki. Jeśli się przechyli, cięcie zjedzie w bok.
• Nie ruszaj linijki, dopóki nie masz pewności, że przeciąłeś papier.
• Jeśli brzeg się strzępi albo rwie, wymień ostrze.
• Żeby rogi okienka były równe, wbij ostrze dokładnie w róg i stamtąd tnij na zewnątrz. Wtedy nie przetniesz za daleko.

Zawsze pracuj na macie do cięcia, wtedy ostrze zostaje ostre, a stół cały.

Przeczytaj też: Jak wybrać narzędzia do cięcia: trymer, nożyczki i mata

Kiedy dziurkacz się zacina albo rwie papier, zwykle chodzi o papier albo miejsce, w którym dziurkujesz. Za gruby karton go blokuje, a cienki papier do drukarki łatwo się rwie.

Co pomaga:

• używaj cardstocku pasującego do dziurkacza; na opakowaniu często jest napisane, do jakiej grubości działa
• nie dziurkuj zbyt blisko brzegu, bo tam papier nie ma oparcia
• co jakiś czas przedziurkuj papier do pieczenia, to wygładza pracę mechanizmu
• trzymaj dziurkacz do góry nogami, wtedy widzisz dokładnie, gdzie wypadnie motyw

Jeśli całkiem się zablokował, spokojnie naciśnij kilka razy dźwignię i ostrożnie wyciągnij papier, bez podważania.

Oczko (eyelet) to metalowe kółeczko, które wzmacnia i zdobi dziurkę w papierze. Potrzebujesz dziurkacza albo szczypiec do dziurkowania i osadzacza.

Jak to zrobić:

• wybij dziurkę tej samej wielkości co trzonek oczka
• przełóż oczko przez nią od przodu
• odwróć papier i połóż go przodem na twardym podłożu
• dociśnij albo stuknij osadzaczem w tył oczka, żeby się rozchylił i oczko trzymało

Jeśli pracujesz osadzaczem i młotkiem, podłóż matę do cięcia albo deseczkę. Szczypce, które osadzają też oczka, są wygodniejsze i cichsze i mają wymienne końcówki do różnych rozmiarów. Większe szczypce sięgają dalej od brzegu arkusza.

To zależy od tego, jak chcesz używać swojej książki. Najpopularniejsze systemy:

• Wire-O: podwójny metalowy grzbiet, który zaciskasz. Wygląda schludnie i otwiera się na płasko, ale potem nie da się już dodać stron.
• Spirala: plastikowa albo metalowa spirala, którą wkręcasz. Też otwiera się na płasko.
• Kółka albo dyski: osobne kółka lub krążki w wybitych otworach. Strony możesz później przekładać, dodawać albo wyjmować.

Maszyna, w której można wyłączać pojedyncze dziurkacze, przydaje się przy nietypowych formatach. Wybierz grzbiet o kilka milimetrów większy niż grubość stosu i zostaw dodatkowe miejsce na zdjęcia i ozdoby. Każdy system ma własny układ otworów, więc kupuj grzbiety pasujące do twojej maszyny.

Przeczytaj też: Jak samodzielnie oprawić scrapbook lub journal

Przede wszystkim sprawdź, jak papier przechodzi przez drukarkę. Drukarki, które pobierają papier z tyłu i prowadzą go prosto, radzą sobie z grubszym kartonem. Te, które wciągają papier od dołu i zaginają go w łuk, szybciej zacinają się na cardstocku. W specyfikacji sprawdź, do jakiej gramatury drukarka działa.

Poza tym:

• drukarka z uzupełnianymi zbiornikami tuszu jest droższa w zakupie, ale za to znacznie tańsza w przeliczeniu na wydruk
• tusz pigmentowy jest odporniejszy na wodę i światło, co przydaje się, gdy pracujesz na wydrukach
• jeśli chcesz używać folii reagującej z tonerem, potrzebujesz drukarki laserowej

Do zdjęć, które mają długo ładnie wyglądać, dobrym wyborem może być usługa wywoływania zdjęć.

Przeczytaj też: Zdjęcia do scrapbooka: drukować w domu czy w fotolabie

Do ostrego wydruku potrzebujesz około 300 pikseli na cal w rozmiarze, w jakim drukujesz. Zdjęcie 10 × 15 cm wymaga wtedy około 1200 × 1800 pikseli, a strona 30 × 30 cm około 3600 × 3600 pikseli.

Wartość 72 czy 300 dpi zapisana w pliku sama w sobie niewiele mówi. To tylko ustawienie rozmiaru wydruku, liczy się liczba pikseli. Mały obrazek nie stanie się więc ostrzejszy, jeśli zmienisz 72 na 300 dpi. Najwyższa jakość jpg też nie doda szczegółów.

Obrazek z internetu jest zwykle za mały, żeby wydrukować go w dużym formacie.

Przeczytaj też: Jak wydrukować cyfrowe strony i zrobić fotoksiążkę

To zależy od marki. Większość ploterów działa tylko razem z komputerem, tabletem albo telefonem, na którym projektujesz i uruchamiasz cięcie. Brother ScanNCut poradzi sobie też bez nich. Ma wbudowane projekty i własny ekran, pliki wgrywasz z pendrive’a, a rysunki albo stemplowane obrazki sam skanuje, żeby wyciąć je po obrysie.

Jeśli pracujesz z komputerem, przed zakupem sprawdź, czy twój system operacyjny jest obsługiwany i czy połączenie jest przez kabel, czy przez Bluetooth. Niektóre małe modele działają tylko bezprzewodowo. Ręczny wykrojnik w ogóle nie potrzebuje prądu ani komputera.

Przeczytaj też: Jaki ploter tnący wybrać: Cricut, Silhouette czy Brother

Ostrze wytrzymuje dłużej, niż myślisz, o ile tniesz głównie gładki papier. Brokatowy cardstock, karton z fakturą i grube materiały zużywają je dużo szybciej. Poznasz, że już czas, gdy brzegi się strzępią, małe elementy się rwą albo musisz coraz bardziej zwiększać nacisk.

Kilka wskazówek:

• do grubych albo szorstkich materiałów używaj osobnego ostrza, wtedy to do papieru zostanie ostre
• co jakiś czas czyść oprawkę ostrza, bo przyklejone ścinki działają jak tępe ostrze
• przy nożyku nowe ostrze albo odłamany segment na każdy projekt oszczędza sporo nerwów

Ostrza zamienne kupisz od samej marki i od innych producentów. Sprawdź tylko, czy pasują do twojej oprawki.

Wzór z dziurkacza brzegowego ładnie się łączy, jeśli po każdym dziurkowaniu wsuwasz ostatni motyw z powrotem w znacznik albo prowadnicę dziurkacza. Dzięki temu wzór za każdym razem dokładnie do siebie pasuje.

Jeśli chcesz dziurkować dookoła całego arkusza, na przykład dziurkaczem narożnym do ramek, najpierw przelicz wymiary. Wzór powtarza się w stałych odstępach, więc arkusz musi mieć pasujący do nich rozmiar, inaczej w rogach nie wyjdzie. Często w instrukcji jest napisane, jakie wymiary się sprawdzają, zwykle jest to parzysta liczba centymetrów albo cali.

Najpierw poćwicz na skrawku, zwłaszcza przy głębokich albo gęstych wzorach.

Tak, to się nazywa drukowanie i cięcie (print then cut). Drukarka drukuje obrazek z kilkoma znacznikami dookoła. Ploter odczytuje je czujnikiem, dzięki czemu tnie dokładnie wokół projektu. Tak zrobisz własne naklejki, etykiety i wycięte zdjęcia.

Zwróć uwagę na to:

• obszar, który ploter może wyciąć, jest mniejszy niż cały arkusz A4
• błyszczący papier albo laminat może zmylić czujnik, najpewniej działa papier matowy
• drukuj w rzeczywistym rozmiarze, a nie z opcją dopasowania do strony

Ploter ze skanerem może też zeskanować wydrukowany albo narysowany obrazek i wyciąć go po obrysie.

Przeczytaj też: Jak zrobić własne naklejki – z drukarką lub bez