Jak wybrać narzędzia do cięcia: trymer, nożyczki i mata

Scrapować można nożyczkami z kuchennej szuflady. Ale kto robi to dłużej, szybko to zauważa: mata, która jest odrobinę krzywa, krawędź, która się strzępi, pasek, który na końcu jest węższy niż na początku. Dobre narzędzia do cięcia zamieniają te drobne irytacje w spokojne, proste krawędzie. Nie potrzebujesz ich wiele, wystarczy, że wiesz, w czym każde z nich jest dobre.

Trymer, nóż krążkowy czy gilotyna?

Do prostych linii masz trzy rodzaje przyrządów. Są do siebie podobne, ale działają inaczej.

Trymer z suwakiem albo z ostrzem krążkowym to to, co większość scraperek ma na stole. Przykładasz papier do ogranicznika, opuszczasz albo przesuwasz prowadnicę i jednym ruchem przeciągasz ostrze do siebie. Na trymerze jest podziałka, więc mierzysz i tniesz jednocześnie. Ostrze krążkowe zwykle wystarcza na dłużej. W trymerze z suwakiem często można włożyć do uchwytu bigówkę, więc tym samym przyrządem robisz też linie zgięcia.

Przy zakupie zwróć uwagę na trzy rzeczy:

• Długość cięcia. Jeśli pracujesz na formacie 30,5 x 30,5 cm (12 x 12 cali), potrzebujesz trymera, który poradzi sobie z całym arkuszem, albo rozkładanego ramienia, które podtrzyma papier. Mały trymer jest świetny do mat i kartek, ale za krótki do dużych arkuszy.
• Centymetry i cale na linijce. Wiele wzorów i szkiców pochodzi z Ameryki i jest liczonych w calach.
• Zapasowe ostrza. Sprawdź, czy da się je jeszcze kupić do twojego modelu. Przy tanich trymerach producent czasem przestaje je robić, a wtedy trymer z tępym ostrzem jest bezużyteczny.

Gilotyna ma duży nóż na ramieniu, który dociskasz w dół. Tnie stosy papieru za jednym razem i bez trudu przechodzi przez gruby karton. Scraperkom rzadko jest to potrzebne. Do tego wąskie paski o szerokości kilku centymetrów trudno nią dokładnie przyciąć. Jeśli mimo to się na nią zdecydujesz, wybierz model z osłoną i dociskiem, który trzyma papier, i opuszczaj nóż spokojnie.

Osobny nóż krążkowy, taki, jakiego używają osoby szyjące patchworki, to okrągłe ostrze na rączce. Prowadzisz go wzdłuż linijki po macie do cięcia. Świetnie sprawdza się przy cienkim papierze, bibułce i papierze japońskim, który przy zwykłym nożu łatwo się drze albo gniecie. Dobrze radzi sobie też z korkiem, arkuszami pianki i tekturą introligatorską. Nadaje się też do łuków, ale to wymaga wprawy.

Dla większości scraperek zestaw jest prosty: jeden trymer do wszystkiego, co ma być proste, a do reszty nóż i nożyczki. Można też mieć mały trymer w podróż i duży w domu. Jednego przyrządu, który wszystko robi idealnie, właściwie nie ma.

Jakie nożyczki do precyzyjnej pracy, a jakie do klejących rzeczy?

Tak naprawdę potrzebujesz dwóch par nożyczek.

Pierwsze to małe nożyczki z cienkim, ostrym czubkiem. Wycinasz nimi kwiatki z papieru ozdobnego, zaokrąglone rogi i małe kształty. Zwykłe biurowe nożyczki są do tego za toporne: ostrza są grube i słabo widać, gdzie tniesz. Wybierz takie, które wygodnie leżą w dłoni, bo będziesz ich używać często i długo. Używaj tych nożyczek tylko do papieru.

Drugie są do wszystkiego, co się klei: taśmy dwustronnej, taśmy piankowej, arkuszy z naklejkami, washi tape. Klej przywiera do ostrzy, a nożyczki pełne resztek kleju tną gorzej i szybciej się tępią. Nożyczki z powłoką nieprzywierającą mają z tym dużo mniejszy problem. Stare nożyczki, których nie używasz już do niczego innego, też świetnie się sprawdzą.

Jeśli jednak klej trafi na twoje dobre nożyczki, ostrożnie zetrzyj go ściereczką z odrobiną środka do usuwania kleju albo alkoholu i dobrze wysusz nożyczki. Jeśli mają powłokę nieprzywierającą, najpierw sprawdź, co zaleca producent, bo niektóre środki niszczą tę powłokę.

Nożyk i mata do cięcia

Nożykiem przetniesz to, czego nie przetnie trymer: okienko na środku arkusza, długi odcinek w kierunku, który nie pasuje, gruby karton albo chipboard. Przydają się dwa rodzaje:

• Nożyk z łamanym ostrzem, ten dobrze znany, z segmentami. Wybierz model ergonomiczny i ewentualnie ostrzejsze ostrza o kącie 30 stopni. Lepiej z nimi widać, gdzie tniesz, a ostrze czyściej przechodzi przez włókna.
• Precyzyjny nożyk w kształcie długopisu. Prowadzisz go jak ołówek i jest idealny do drobnych kształtów i łuków. Rączka z chropowatym uchwytem sprawia, że palce się nie ześlizgują.

Nożyk to najostrzejsze narzędzie na twoim stole i nie ma żadnej osłony. Trzymaj go z dala od dzieci, chowaj ostrze po użyciu i zawsze tnij w kierunku od siebie.

Nożyk działa dobrze tylko na odpowiednim podłożu. Mata do cięcia chroni stół i pozwala ostrzu lekko się zagłębić, więc nie ucieka na boki. Większość mat jest samogojąca: nacięcia same się zasklepiają. Weź co najmniej A3. Mata A4 szybko okazuje się za mała, a na macie, która z obu stron ma więcej niż 30,5 cm, zmieści się cały arkusz do scrapbookingu. Siatka na macie pomaga wyrównywać elementy. Alternatywą jest szklana mata, którą łatwo utrzymać w czystości, ale ostrze tępi się na niej szybciej.

Używaj do tego metalowej linijki, najlepiej z antypoślizgowym spodem. Plastikową linijkę nóż podcina, a wtedy linie robią się faliste. Przy grubym kartonie lepsza jest szeroka linijka, bo palce są dalej od ostrza.

Dlaczego tniesz krzywo i co pomaga?

Prawie zawsze chodzi o jedną z tych przyczyn:

• Papier się przesuwa. Przyłóż go ciasno do górnej krawędzi trymera i mocno przytrzymuj wolną ręką podczas cięcia. Linijkę możesz przykleić taśmą albo docisnąć ciężarkiem.
• Ostrze się przechyla. Trzymaj ostrze prosto przy krawędzi linijki i pozwól mu sunąć wzdłuż niej, zamiast mocno dociskać. Patrz na linię przed ostrzem, nie na samo ostrze.
• Ostrze jest tępe. Wtedy wyrywa włókna, zamiast je przecinać, i pojawiają się postrzępienia i małe rozdarcia.
• Tniesz za dużo naraz. Nie kładź na sobie więcej niż dwóch arkuszy cardstocku, bo górny arkusz spycha dolny. Gruby karton tnij kilkoma lekkimi pociągnięciami: pierwsze robi rowek, który prowadzi kolejne.
• Tniesz w poprzek kierunku włókien papieru. To często daje większy opór i papier szybciej się strzępi. Jeśli zauważysz, że arkusz w jednym kierunku tnie się łatwiej, używaj tego kierunku do długich cięć.
• Cięcie wychodzi poza róg. Jeśli wycinasz okienko nożykiem, najpierw wbij ostrze w róg i tnij od rogu na zewnątrz. Wtedy nie przejedziesz za róg.

Mierz też zawsze od tej samej strony. Arkusz, który z jednej strony nie ma idealnie prostego kąta, przy każdym kolejnym cięciu daje trochę większe odchylenie. Dlatego najpierw wyrównaj jedną krawędź i od niej mierz.

Wymiana i ostrzenie ostrzy

Tępe ostrze to najczęstsza przyczyna postrzępionych krawędzi. Poznasz to po tym, że krawędź cięcia zaczyna się mechacić, ostrze w kilku miejscach nie przechodzi już przez papier albo musisz ciąć dwa razy.

W nożyku z łamanym ostrzem po prostu odłamujesz segment. Rób to częściej, niż myślisz: świeży czubek przy precyzyjnej pracy naprawdę robi różnicę. W precyzyjnym nożyku wymieniasz całe ostrze.

Do trymera kupujesz zapasowe ostrza do swojego modelu. Jeśli trudno je dostać, miej kilka w zapasie. Nie próbuj ostrzyć tępego ostrza trymera folią aluminiową, papierem ściernym ani pilnikiem do paznokci; to nie działa dobrze i może uszkodzić ostrze albo prowadnicę. Trzymaj ostrze tnące i bigówkę w stałym miejscu, żeby ich nie pomylić. Co jakiś czas przedmuchaj albo przetrzyj szynę prowadnicy, bo papierowy pył sprawia, że ostrze chodzi ciężej.

Nieznany albo gruby materiał najpierw wypróbuj na skrawku. Papier brokatowy, folia i chipboard tępią ostrze szybciej niż zwykły cardstock.

Dziurkacze i dziurkacze do rogów

Dziurkacz jednym ruchem wycina kształt z papieru: serduszko, kółko, etykietę albo ozdobny brzeg. To szybsze niż wycinanie nożyczkami, a każdy kształt jest dokładnie taki sam.

• Dziurkacz do rogów zaokrągla rogi zdjęcia, maty albo karteczki. Są dziurkacze o różnych promieniach, na przykład 3, 5 albo 8 mm. Zaokrąglone rogi wyglądają łagodniej i rzadziej się zaginają. To drobiazg, którego będziesz używać często.
• Dziurkacze ozdobne są dostępne w rozmiarach od około 1 cm, do etykietek i notesików, do 2,5 cm lub więcej, do kartek i stron.
• Dziurkacze brzegowe robią ozdobny brzeg wzdłuż paska papieru.
• Dziurkacz do etykiet robi etykiety w kilku stałych rozmiarach.

Zwróć uwagę na grubość papieru. Wiele dziurkaczy ozdobnych jest przeznaczonych do papieru cienkiego i średniej grubości; gruby cardstock może sprawić, że dziurkacz się zatnie albo uszkodzi. Niektóre dziurkacze do rogów i brzegowe poradzą sobie z grubszym. Sprawdź, co podaje producent.

Zachowuj też resztki. Arkusz, z którego wycięto kształt, bywa ładnym szablonem, a małe wycięte kształciki przydają się jako akcent.

Maszyna do wykrojników albo ploter tnący potrafi znacznie więcej, ale na początek nie jest ci potrzebny. Z trymerem, dwiema parami nożyczek, nożykiem, matą do cięcia, metalową linijką i dziurkaczem do rogów zrobisz prawie wszystko.