Wycinarka do papieru: wykrojniki i folder do embossingu

Wycinarka wygląda trochę nieporęcznie, z tą korbką i stosem przezroczystych płyt. Ale gdy już zrozumiesz, co się w niej dzieje, okaże się jednym z najspokojniejszych narzędzi na twoim stole. Kręcisz, wychodzi kształt i za każdym razem jest dokładnie taki sam. Tutaj przeczytasz, jak działa ręczna wycinarka, co zrobić, gdy wykrojnik nie przecina papieru do końca, i jak używać folderów do embossingu.

Co robi wycinarka

Ręczna wycinarka to w gruncie rzeczy prasa z dwoma wałkami. Kładziesz wykrojnik na papierze, układasz wokół niego płyty i przekręcasz całość korbką między wałkami. Nacisk wciska ostrą krawędź wykrojnika w papier i zostaje ci wycięty kształt.

Wykrojnik, po angielsku die, to cienki kawałek metalu z krawędzią tnącą w kształcie kwiatka, litery, etykiety albo bordiury. Tą samą maszyną możesz też embossować: wtedy wytłaczasz wzór w papierze, zamiast go wycinać.

Po co ci to? Kształty, których nożyczkami nie wytniesz równo, takie jak drobne listki czy ozdobne litery, wychodzą idealnie. A jeśli potrzebujesz dziesięciu identycznych etykiet do albumu albo na stos kartek, oszczędzasz całe popołudnie wycinania.

Kanapka

Stos, który przepuszczasz przez maszynę, nazywa się kanapką. Zwykle składa się z:

• płyty bazowej lub platformy, która ustala wysokość
• płyty tnącej
• twojego papieru
• wykrojnika, krawędzią tnącą w stronę papieru
• drugiej płyty tnącej na wierzchu

Dokładna kolejność i liczba płyt zależą od maszyny. Na płycie bazowej albo w instrukcji często jest schemat i to on jest twoim najlepszym przewodnikiem. Jeśli kanapka jest za gruba, utknie. Jeśli za cienka, wykrojnik nie przetnie papieru.

Kilka rzeczy, które pomagają:

• Ułóż płyty lekko przesunięte względem siebie, wtedy wałki łatwiej je złapią.
• Nigdy nie używaj siły. Jeśli idzie ciężko, najpierw sprawdź, czy kolejność się zgadza.
• Podłużne wykrojniki przepuszczaj przez maszynę wzdłuż.
• Zostaw trochę miejsca między wykrojnikami, jeśli wycinasz kilka naraz.
• Przymocuj wykrojnik paskiem słabo klejącej taśmy, żeby się nie przesuwał. Taśma o słabej przyczepności, taka jak washi tape albo specjalna taśma do wykrojników, nie uszkodzi papieru.

Czasem mocno trzeszczy i chrzęści, a na płytach tnących pojawiają się rysy i rowki. To normalne. Nacisk jest duży, do tego maszyna została stworzona.

Gdy wykrojnik nie przecina do końca

To najczęstsza skarga. Papier jest nacięty, ale musisz jeszcze wypychać kształt albo drobne kawałki zostają na miejscu. Kilka przyczyn i rozwiązań:

• Za mały nacisk. Połóż kartkę papieru albo cienką tekturkę pod dolną płytę tnącą, żeby kanapka była trochę grubsza. Wielu scraperów używa też cienkiej metalowej płytki, tzw. shima. Kładź ją między dwiema płytami, nigdy bezpośrednio przy wykrojniku.
• Przepuść kanapkę jeszcze raz, ewentualnie w drugą stronę albo obróconą o ćwierć obrotu.
• Zużyte płyty tnące. Płyta pełna głębokich rowków albo wygięta daje nierówny nacisk. Odwróć ją albo użyj innej.
• Za gruby lub za sztywny papier. Delikatne wykrojniki najlepiej działają ze zwykłym kartonem (cardstockiem) albo cieńszym papierem. Gruba tektura wymaga większego nacisku, niż da mała maszyna.
• Wykrojnik leży odwrotnie. Sprawdź, czy krawędź tnąca jest skierowana do papieru.

Jeśli w wykrojniku zostają skrawki papieru, ostrożnie wypchnij je szpikulcem albo starym pędzlem. Do wykrojników z wieloma małymi otworami są specjalne szczotki i maty. Chcesz, żeby tył drobnego kształtu od razu się kleił? Przed wycinaniem naklej na papier arkusz dwustronnie klejący. Oszczędzisz sobie dłubania z klejem przy malutkich kawałkach.

Foldery do embossingu

Folder do embossingu to plastikowa okładka z wzorem w środku: z jednej strony wypukłym, z drugiej wklęsłym. Wkładasz do niej papier, zamykasz folder i przepuszczasz go przez maszynę z płytami, które podaje do tego schemat. Papier wychodzi z wytłoczonym wzorem w kratkę, kwiaty, drewno albo cegły. To embossing na sucho, bo nie potrzebujesz tuszu ani ciepła.

Są zwykłe foldery i foldery 3D. Zwykłe dają płaskie, równomierne wytłoczenie. Foldery 3D są grubsze, tłoczą głębiej i często wymagają innego zestawu płyt. Tu też zajrzyj do wskazówek do swojej maszyny.

Wskazówki na ładne wytłoczenia:

• Karton barwiony w masie daje najbardziej równy efekt. Przy papierze z białym rdzeniem biel czasem widać na najwyższych punktach.
• Jeśli chcesz, żeby wzór się wyróżniał, po embossingu bardzo delikatnie przetrzyj wierzch drobnym papierem ściernym. Wypukłe części staną się jaśniejsze. Sprawdza się też delikatne przeciągnięcie po wierzchu poduszką z tuszem.
• Niektórymi wykrojnikami możesz zamiast wycinać także embossować. Wtedy zamiast płyty tnącej wkładasz do kanapki gumową matę do embossingu, żeby wykrojnik odcisnął linie, nie przecinając papieru.

Głębię daje też wycięcie tego samego kształtu kilka razy i sklejenie warstw. Pięć warstw tej samej litery, z innym kolorem na wierzchu, daje tytuł, który naprawdę odstaje od strony.

Czy pasują wykrojniki innych marek?

Zwykle tak. Cienkie metalowe wykrojniki, które robi większość marek, działają w niemal każdej ręcznej maszynie. Na co zwrócić uwagę:

• Szerokość otworu. Małe, lekkie maszyny przyjmują tylko wąskie wykrojniki i foldery. Zmierz wykrojnik, zanim go kupisz.
• Grube wykrojniki, po angielsku steel-rule dies. Mają stalowe ostrze w bloku z drewna lub tworzywa z pianką. Są przeznaczone do grubych materiałów, takich jak filc, tkanina czy tektura, i nie pasują do każdej maszyny.
• Zestaw płyt. Wykrojnik innej marki czasem potrzebuje trochę innej kanapki. Zacznij od standardowego zestawu i w razie potrzeby dołóż kartkę papieru.

W razie wątpliwości sprawdź, co producent twojej maszyny mówi o wykrojnikach innych firm. Za gruba kanapka może uszkodzić maszynę, a czasem tracisz wtedy gwarancję.

Jak dłużej korzystać z płyt tnących

Płyty tnące to materiał eksploatacyjny. Pojawiają się na nich rowki, wyginają się i w końcu pękają. Dzięki kilku nawykom posłużą ci znacznie dłużej:

• Regularnie odwracaj płyty, żeby obie strony zużywały się po równo.
• Zamieniaj je też miejscami: górna płyta dostaje najwięcej rowków. Niektórzy scraperzy celowo trzymają jedną płytę jako stałą górną i wymieniają ją dopiero, gdy się zużyje.
• Jeśli płyta się wygięła, następnym razem włóż ją do kanapki wypukłą stroną odwrotnie. Wtedy trochę się wyprostuje.
• Nie wycinaj ciągle w tym samym miejscu, rozkładaj wykrojniki na całej płycie.
• Nie dodawaj nacisku, jeśli nie jest potrzebny.
• Miej w domu zapasowy komplet. Płyta zawsze pęka w najmniej odpowiednim momencie.

Przechowuj wykrojniki na płasko, na przykład na arkuszu magnetycznym w segregatorze. Wtedy pozostaną proste i od razu widzisz, co masz.

Czy wycinarka jest naprawdę potrzebna?

Nie. Na początek scrapbookingu wystarczą nożyczki, nożyk, linijka i klej. Wycinarka staje się przydatna dopiero wtedy, gdy zauważysz, że często potrzebujesz tych samych kształtów, albo gdy lubisz robić kartki.

Są też dobre rozwiązania pośrednie:

• Dziurkacze, takie jak dziurkacz do zaokrąglania rogów albo do kółek, do małych kształtów.
• Gotowe wycinanki (die cuts) z kolekcji papierów, które często już pasują do twojego papieru.
• Wycinanie z papieru ozdobnego, które potrafi być zaskakująco relaksujące.

Wahasz się między ręczną wycinarką a elektronicznym ploterem tnącym? To dwa różne narzędzia. Wycinarka działa z wykrojnikami, które kupujesz, a ploter wycina to, co zaprojektujesz na ekranie. O tym jest osobny artykuł.

Jeśli ją kupisz, zacznij od kilku wykrojników, których będziesz używać w kółko: zestawu kółek lub prostokątów na podkładki i etykiety, alfabetu do tytułów i bordiury. Wyciągniesz z nich więcej niż z szuflady pełnej pojedynczych motywów.