Ντεκουπάζ με χαρτοπετσέτες: πώς να κολλάς χωρίς ζάρες

Μια χαρτοπετσέτα με ωραίο μοτίβο δεν κοστίζει σχεδόν τίποτα και μπορεί να μεταμορφώσει μια κάρτα, ένα εξώφυλλο journal ή ένα γυάλινο βάζο. Το δύσκολο είναι το κόλλημα: το χαρτί της χαρτοπετσέτας είναι τόσο λεπτό που ζαρώνει ή σκίζεται με την πρώτη πινελιά. Με τη σωστή σειρά και λίγη υπομονή όμως τα καταφέρνεις, ακόμα και την πρώτη φορά.

Τι είναι το ντεκουπάζ και τι χρειάζεσαι

Η λέξη ντεκουπάζ προέρχεται από τη γαλλική λέξη για το «κόβω». Κόβεις ή σκίζεις μια εικόνα από λεπτό χαρτί, την κολλάς σε μια επιφάνεια και τα τελειώνεις όλα με μια στρώση κόλλας ή βερνικιού. Έτσι το μοτίβο μοιάζει ζωγραφισμένο πάνω της. Η τεχνική είναι αιώνων και παλιότερα χρησιμοποιούνταν κυρίως σε έπιπλα, με δεκάδες στρώσεις λάκας. Σήμερα το πιο δημοφιλές υλικό είναι η χάρτινη χαρτοπετσέτα, ακριβώς επειδή είναι τόσο λεπτή.

Θα χρειαστείς:

• Μια χαρτοπετσέτα με μοτίβο που σου αρέσει.
• Μια επιφάνεια: χοντρό χαρτί ή χαρτόνι, μια κάρτα, ένα εξώφυλλο journal, ξύλο ή γυαλί.
• Κόλλα ντεκουπάζ, που λέγεται και κόλλα για χαρτοπετσέτες, ή άλλη κόλλα νερού.
• Ένα μαλακό, πλακέ πινέλο ή ένα σφουγγαράκι.
• Ένα μικρό ψαλίδι.
• Αν θέλεις, ανοιχτόχρωμο ακρυλικό χρώμα ή gesso για να προετοιμάσεις την επιφάνεια και βερνίκι για το τελείωμα.

Μια καλή επιφάνεια

Το χαρτί της χαρτοπετσέτας είναι διάφανο. Ό,τι υπάρχει από κάτω φαίνεται. Σε σκούρα επιφάνεια, τα ανοιχτόχρωμα λουλουδάκια σχεδόν εξαφανίζονται. Γι’ αυτό διάλεξε λευκή ή πολύ ανοιχτόχρωμη επιφάνεια ή πέρασε πρώτα το αντικείμενό σου με μια στρώση λευκό ακρυλικό ή gesso.

Η επιφάνεια πρέπει επίσης να είναι καθαρή, στεγνή και λεία. Σε τραχιά ή ανώμαλη επιφάνεια η χαρτοπετσέτα πιάνεται και φαίνεται κάθε ανωμαλία. Το γυαλί το καθαρίζεις από λιπαρότητα με λίγο οινόπνευμα, ενώ ένα παλιό τενεκεδάκι το τρίβεις πρώτα με γυαλόχαρτο ή το βάφεις, για να μη φαίνεται το τύπωμα από κάτω.

Σε χαρτί δουλεύεις καλύτερα με χοντρό, λευκό cardstock (σκληρό, μονόχρωμο χαρτόνι). Το λεπτό χαρτί κυματίζει από την υγρή κόλλα.

Πώς χωρίζεις τις στρώσεις της χαρτοπετσέτας

Μια χαρτοπετσέτα έχει συνήθως δύο ή τρεις στρώσεις. Μόνο η πάνω στρώση είναι τυπωμένη και μόνο αυτή κολλάς. Οι άλλες στρώσεις είναι πολύ χοντρές: η κόλλα δεν τις διαπερνά καλά και το αποτέλεσμα βγαίνει θαμπό και ανώμαλο.

Κόψε ή σκίσε πρώτα το μοτίβο, όσο οι στρώσεις είναι ακόμα ενωμένες. Είναι πιο εύκολο από το να δουλεύεις με μία μόνο λεπτή στρώση. Μετά χώρισε τις στρώσεις.

• Ξεκίνα από μια γωνία και πέρασε προσεκτικά το νύχι σου ανάμεσα.
• Αν δεν τα καταφέρνεις, κόλλησε ένα κομματάκι σελοτέιπ στην άκρη και τράβηξέ το.
• Λίγα δευτερόλεπτα ζεστός αέρας από πιστολάκι μαλλιών κάνουν μερικές φορές τις στρώσεις να ξεκολλούν πιο εύκολα.

Κοίτα και τη μεσαία στρώση. Σε κάποιες χαρτοπετσέτες είναι ελαφρά τυπωμένη και μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις για μια δεύτερη, πιο απαλή εκδοχή. Τη λευκή κάτω στρώση μπορείς να την κρατήσεις ως στυπόχαρτο για άλλα projects.

Αν σκίσεις αντί να κόψεις, βγαίνει μια απαλή, ξεφτισμένη άκρη που σχεδόν χάνεται σε ανοιχτόχρωμη επιφάνεια. Αν κόψεις, βγαίνει ένα καθαρό περίγραμμα. Και τα δύο γίνονται, ανάλογα με το εφέ που θέλεις.

Κόλλημα χωρίς ζάρες και φυσαλίδες

Εδώ είναι όλη η τέχνη. Λίγοι κανόνες κάνουν τη διαφορά.

1. Άπλωσε την κόλλα στην επιφάνεια, όχι στη χαρτοπετσέτα. Μια στεγνή χαρτοπετσέτα μπορείς ακόμα να τη μετακινήσεις· μια βρεγμένη σκίζεται.
2. Βάλε λεπτή στρώση κόλλας, σε κομμάτι λίγο μεγαλύτερο από το μοτίβο σου. Αν θέλεις, άφησέ την λίγο να «τραβήξει».
3. Ακούμπησε τη χαρτοπετσέτα χαλαρά από πάνω. Ξεκίνα από τη μία πλευρά ή από τη μέση και άφησέ τη να κάτσει σιγά σιγά.
4. Πίεσέ τη από τη μέση προς τα έξω, με στεγνό δάχτυλο, μαλακό σφουγγαράκι ή την πλατιά πλευρά ενός στεγνού πινέλου. Έτσι σπρώχνεις τον αέρα και τις ζάρες προς την άκρη.
5. Μετά πέρασε μια δεύτερη λεπτή στρώση κόλλας πάνω από το μοτίβο, πάλι από μέσα προς τα έξω. Μικρές ζαρίτσες και φυσαλιδούλες μπορείς ακόμα να τις στρώσεις προσεκτικά.
6. Άφησε τα πάντα να στεγνώσουν εντελώς πριν συνεχίσεις ή κόψεις κάτι.

Μερικά ακόμα κόλπα:

• Δούλεψε με μικρά κομμάτια. Τα μεγάλα μοτίβα ζαρώνουν πολύ πιο εύκολα. Κόψε ένα μεγάλο μοτίβο σε μερικά κομμάτια, βγάλε πρώτα μια φωτογραφία για να ξέρεις πώς ταιριάζουν και κόλλησέ τα ξανά μαζί σαν παζλ.
• Σε κυρτά αντικείμενα δουλεύεις με μικρά, σκισμένα κομματάκια που επικαλύπτονται λίγο μεταξύ τους.
• Κάποιοι scrappers βάζουν τη στρώση της χαρτοπετσέτας με την τυπωμένη πλευρά προς τα κάτω πάνω σε μια πλαστική ζελατίνα, βρέχουν πολύ ελαφρά την πίσω πλευρά με πινέλο και αναποδογυρίζουν το σύνολο πάνω στην επιφάνεια με την κόλλα. Μετά τραβούν προσεκτικά το πλαστικό.
• Αποδέξου μερικές μικρές ζαρίτσες. Στο χαρτί συχνά μόλις που φαίνονται και δίνουν μάλιστα μια χειροποίητη αίσθηση.

Ποια κόλλα και ποιο βερνίκι

Η ειδική κόλλα ντεκουπάζ είναι πρακτική, γιατί κολλάει και ταυτόχρονα σχηματίζει ένα προστατευτικό στρώμα. Στεγνώνει διάφανη και υπάρχει σε ματ, σατινέ και γυαλιστερή. Δεν είναι απολύτως απαραίτητη. Το σημαντικό είναι η κόλλα να είναι νερού και να ταιριάζει με την επιφάνειά σου.

• Χαρτί, χαρτόνι και ξύλο: κόλλα ντεκουπάζ ή λευκή κόλλα χειροτεχνίας. Χρησιμοποίησε τη λευκή κόλλα χωρίς αραίωση· με πολύ νερό η χαρτοπετσέτα μαλακώνει υπερβολικά και σκίζεται.
• Γυαλί, πορσελάνη και μέταλλο: διάλεξε κόλλα ή medium για λείες, μη απορροφητικές επιφάνειες. Είναι πιο ρευστή και κάνει λιγότερες ζάρες. Γίνεται και με λευκή κόλλα, αλλά τότε πέρασε από πάνω μερικές καλές στρώσεις βερνίκι, αλλιώς αργότερα θα ξεκολλήσει.
• Κεριά: για αυτά υπάρχει ειδική κόλλα.

Το βερνίκι προστατεύει τη δουλειά σου από την υγρασία, τις γρατζουνιές και τη βρομιά. Σε μια κάρτα ή σε ένα journal αρκεί συχνά μια τελευταία στρώση κόλλας ντεκουπάζ. Σε αντικείμενα που πιάνεις ή ξεπλένεις, περνάς δύο ή τρεις στρώσεις βερνίκι, πάντα αφού στεγνώσει η προηγούμενη. Διάβασε τη συσκευασία: κάποια βερνίκια σκληραίνουν εντελώς μόνο μετά από μερικές εβδομάδες, και πολλά δεν μπαίνουν στο πλυντήριο πιάτων.

Αν θέλεις να ξεχωρίσει περισσότερο ένα σημείο, μπορείς να βάλεις από πάνω ένα παχύ, γυαλιστερό 3D βερνίκι. Άφησέ το να στεγνώσει με την ησυχία του και μη χρησιμοποιήσεις πιστολάκι, γιατί τότε δημιουργούνται φυσαλίδες και θαμπά σημεία.

Ντεκουπάζ σε γυαλί, ξύλο ή εξώφυλλο

Σε εξώφυλλο journal ή σε κάρτα δουλεύεις όπως παραπάνω, σε σκληρή, ανοιχτόχρωμη επιφάνεια. Άφησε τα πάντα να στεγνώσουν καλά και μετά κόψε τη χαρτοπετσέτα που περισσεύει στην άκρη, με ψαλίδι ή κοφτερό μαχαιράκι. Αργότερα μπορείς κανονικά να βάλεις σφραγίδες ή να γράψεις από πάνω· χρησιμοποίησε όμως αδιάβροχο μελάνι, γιατί η στρώση κόλλας είναι λεία.

Το ξύλο το περνάς πρώτα με μια στρώση ανοιχτόχρωμο, ματ χρώμα. Αφού κολλήσεις και βερνικώσεις, μπορείς να δουλέψεις ελαφρά τις άκρες με ένα σχεδόν στεγνό πινέλο και λίγο γκρι ή μπεζ χρώμα για εφέ παλαίωσης.

Στο γυαλί το μοτίβο είναι ακόμα πιο διάφανο. Αν θέλεις να φαίνεται περισσότερο, μπορείς, αφού στεγνώσει, να βάψεις το γυαλί γύρω από το μοτίβο με σφουγγαράκι: πρώτα μια στρώση ανοιχτόχρωμο ακρυλικό και μετά το χρώμα που θέλεις. Τελείωσε με βερνίκι κατάλληλο για γυαλί.

Αν σου φαίνεται πολύ ευαίσθητο το χαρτί της χαρτοπετσέτας, δοκίμασε ριζόχαρτο για ντεκουπάζ. Είναι κι αυτό λεπτό, αλλά πιο ανθεκτικό, τεντώνει λίγο πάνω σε κυρτά σχήματα και δεν σκίζεται τόσο εύκολα.

Είναι κατάλληλο για αρχάριους

Ναι. Το ντεκουπάζ είναι από τις πιο φιλικές τεχνικές για να ξεκινήσεις. Τα υλικά είναι φτηνά, δεν χρειάζεσαι ειδικά μηχανήματα και μια χαρτοπετσέτα που δεν πέτυχε την πετάς χωρίς στεναχώρια. Ξεκίνα με κάτι μικρό και επίπεδο, όπως μια κάρτα ή ένα tag, πριν πιάσεις ένα βάζο ή ένα κουτί.

Η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στην πρώτη και τη δέκατη προσπάθεια είναι η υπομονή: λεπτές στρώσεις κόλλας, ήρεμη δουλειά από μέσα προς τα έξω και στέγνωμα πριν συνεχίσεις. Όταν το μάθεις αυτό, θα κολλάς από μόνος σου πιο ίσια και πιο γρήγορα.